Kira artış oranları son yıllarda enflasyonla birlikte yüksek seyrediyor. Bu artışı frenlemek ve enflasyon etkisini de azaltmak amacıyla 2022-2024 yıllarında kira artış sınırlaması uygulanmasına karşın kira ve tahliye davalarındaki artış yüksek oldu.
Enflasyondaki yükselişin kiralara daha hızlı yansıması üzerine, 8 Haziran 2022’de de Türk Borçlar Kanunu’na eklenen geçici madde ile konut kiralarına yüzde 25 artış sınırı getirildi. Bu sınırlama, kiralardaki artışı frenlemek amacıyla 1 Temmuz 2024 tarihine kadar yürürlükte kaldı.
TÜFE’nin 12 aylık ortalamalarına bakıldığında, kira artış oranlarında yukarı yönlü eğilimin 2016 yılından itibaren hız kazandığı görülüyor. Artış ivmesi, 2020 yılında pandemi sürecinde faizlerin düşmesiyle birlikte konut satışlarının artması sonucu geçici olarak zayıflasa da genel eğilim yukarı yönlü seyrini korudu.
Enflasyonda son yıllarda yaşanan yükselişle birlikte 12 aylık ortalamalar üzerinden artan kiralarda da artışın yüksek olmasına neden olurken, enflasyon hesaplamasının içinde yer alan kira kalemiyle enflasyonu da besleyerek bir döngü yarattı.
Enflasyonla mücadelede Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) Başkanı Fatih Karahan da sürekli kiralardaki artışa işaret ederken, son olarak iş dünyası ile yaptığı buluşmalarda, "Kira ve eğitim kalemleri hizmet enflasyonunu yukarı çekmektedir” derken, başka bir iş dünyasıyla yaptığı görüşmede şunları söylemişti:
"Kira ve eğitimde enflasyonun yüzde 60'larda ve manşetin iki katından fazla olduğunu görüyoruz. Öncü veriler, önümüzdeki dönemde kira enflasyonunun manşet enflasyona yakınsayacağını gösteriyor."
Kiralardaki artış son yıllarda nasıl değişti?
Konut kiralarındaki artış oranı, 2019 yılında yapılan yasal düzenlemeyle enflasyona endekslenmişti. 18 Ocak 2019 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan düzenleme kapsamında, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun “kira bedelinin belirlenmesi” başlıklı 344’üncü maddesi değiştirildi. Buna göre, kira artışlarının TÜFE’nin 12 aylık ortalamalarına göre hesaplanan değişim oranını aşamayacağı şeklinde hükme bağlandı.
Kira ve tahliye davaları arttı
TÜFE’deki artışın hissedilen enflasyonla farkı, özellikle 2021 yılından itibaren pandemi çıkışı ve kur şoklarıyla tartışmaların odağına yerleşti.
Yabancılara yapılan ev satışlarının artması ve kur şoklarıyla ev fiyatlarında görülen artış yüksek olunca, ev sahipleri TÜFE’nin üzerinde ya da 2022-2024 döneminde sınırın üzerinde kira artışı talep etmeye başlamıştı. Kira artışı yapamadıkları kiracılarını çıkarıp yüksek kiralama yoluna gitmek isteyen ya da mevcutta kayıt dışı anlaşma yolu seçen ev sahipleri ve kiracıların yaşadıkları sorunlar sıklıkla haberlere konu olmuştu. Bu sorunlar mahkemelere de yansıdı.
Adalet Bakanlığı’nın Adli Sicil ve İstatistik Genel Müdürlüğü’nün Adalet İstatistikleri Yayın Arşivi’nden derlenen verilere göre, mahkemelerdeki kira ve tahliye davalarındaki artış dikkat çekici oldu.